Kiểng cổ ở miền Nam là thú chơi được truyền lại từ rất lâu đời qua các thế hệ. Theo truyền thuyết, chỉ biết trước kia chỉ có bậc vua chúa mới chơi, vì thấy có nhiều ý nghĩa trọng đạo thần, phụ tử, phu thể. Dạy đạo làm người như thân, lễ, nghĩa, trí, tín gọi là ngũ thường.. theo chế độ phong kiến.

cây kiểng cổ

Kế đến, chỉ những nhà quý tộc, những nhà phú họ mới chơi kiểng được cho đến ngày hôm nay khi mà chơi cây kiểng không còn là thú chơi xa xỉ thì ngày càng nhiều người tìm đến cây kiểng giúp chúng trở nên phổ biến.

Cây kiểng cổ, theo thế thì được phân loại Âm Dương, cây uốn thế Dương là cây trung bình, thân đứng thẳng, tượng trưng cho nam giới, người chồng, người cha trong gia đình. Trung – theo chữ nho là đứng giữa, bình theo chữ nho là đều đặn ở 2 bên. Cho nên cây trung bình thường được tượng trưng cho phái nam và uốn có 4 tầng 1 ngọn.
Ba tầng dưới gọi là Tam cang: Quân thần cang, Phụ tử cang, Phu thê cang gọi là 3 đạo thờ của chế độ phong kiến.
Cả 5 tầng gọi là Ngũ thường, bao gồm5 đức tính của người: Nhân, Lễ, Nghĩa, Trí, Tín dạy cọn người ăn ở cho tròn đạo đức.

cây kiểng cổ

Cây uốn thế Âm: là cây suy phong Nam thường là cây mẫu tử, vì cây kiểng cùng một gốc có 2 cây: cây lớn gọi là cây mẫu, cây nhỏ gọi là cây tử. Cây mẫu thường có 3 tầng một ngọn: tượng trưng cho Tứ đức của người phụ nữ: Công, Dung, Ngôn, Hạnh.

Cây tử là cây nhỏ, cùng chung một gốc có 2 tầng và một ngọn tượng trưng cho Tam tòng là: tùng phụ, tùng phu, tùng tử. Chế độ phong kiến khá khắt khe như vậy cho nên cây kiểng cũng phải đúng thế, tàng phải là 5-3 hoặc 4-3 không được thừa cũng không được thiếu.

cây kiểng cổ

Tuy nhiên, nếu cây mẫu đã có được đúng thế mà thiếu cây tử thì có thể trồng cây tử sát bên cây mẫu, uốn thành thế Mẫu tử; trường hợp này gọ là” Minh linh dưỡng tử” vì coi cây tử đó như con nuôi vậy. Kiểng cổ còn để lại bộ lớn là 5 cây xếp theo chữ ngũ: cây trung bình ở chính giữa, 4 cây Mẫu tử đứng đối xứng 4 bên, bây giờ rất ít thấy, nhưng bộ 3 cây: cây trung bình ở giữa, 2 cây mẫu tử đối xứng 2 bên thì còn nhiều. Đại diện cho bộ kiểng này là 3 cây mai chiếu thủy thường trồng vào 3 chậu cây xưa to lớn bằng cement hoặc chậu sứ để thẳng hàng trước sân nhà, uốn tỉa đúng thế, đẹp quí vô cùng.

cây kiểng cổ

Mai chiếu thủy:

Mai chiếu thủy hay còn gọi là mai Chấn Thủy, thuộc họ Trúc Đào là cây gỗ đa niên, gốc to, rễ lồi lỏm đơm dầy đachw chung quanh gốc, thân gút mắt xù xì, phân nhiều cành nhánh nên thường xuyên cắt tỉa uốn theo thế, lá mọc có đuôi, hình thuôn dài, đầu nhọn, màu xanh bóng chia làm 3 loại: lá to, lá trung còn gọi là Bạch Tuyết Mai, loại lá kim, lá nhỏ liti, còn gọi là cẩm mai. Hoa chùm có cuống dài buông thòng xuống, còn gọi Chiếu Thủy, nở 5 cánh nhỏ, màu trắng rất thơm. Hoa tàn kết trái có đôi cũng buông thòng xuống như đậu đũa nhưng nhỏ hơn nhiều. Chậu cảnh Mai Chiếu Thủy rất dễ trồng, vì lâu lớn nên ít ai trồng bằng hạt, cây mọc khỏ, bứng gốc sống rất dễ dàng, trên non bộ cũng sống mạnh. Mai Chiếu Thủy vừa có dáng đẹp vừa có dáng đẹp vừa có hoa thơm nên rất được ưa thích trồng làm kiểng cổ, bây giờ trồng theo lối tự do trong chậu trồng cây để trang trí, trồng ở sân vườn nhà, trên sân thượng…tán lá xanh tươi quanh năm vô cùng đẹp.

cây kiểng cổ

Cây Mai Chiếu Thủy còn rất nhiều thế như tỷ muội, đồng khoa là một gốc có hai cây, nhưng cây tử to lớn gần bằng cây mẫu nên gọi là tỷ muội..Một số thế là Tiều phu quải tử, cây làm tiều phu già nua, gù lưng cỗng cây tử trên lưng, về tán nhánh cũng y như cây mẫu tử, cây tiều phu cũng 5 tàng, cây tử 3 tàng.

Thế Nghinh phong là cây suy phong ngay, là cây bị gió thối yếu nên còn đứng vững được, chỉ hoi cong qua quẹo lại thôi, tán nhánh có vẻ chống lại với luồng gió. Cây này phải có 5 tàng, không có cây tử.
Thế Suy phong cong có người gọi là Xiêu phong là cây bị gió thổi bạt về một bên. Cây này nghiêng về 1 bên, tàn lá cong qua quẹo lại uốn theo chiều gió xoáy, gốc xiêu vẹo có vẻ phong trần nhưng cũng vẫn còn đủ 5 tầng chia đều 2 bên.
Thế Long thăng Long giáng, cây uốn cong như mình còn rồng, tán xếp 2 bên như là chân và mây, có thể nhiều tầng hơn nhưng phải là số lẻ, gốc thường uốn như là đầu rồng nếu ngóc lên thị gọi là Long thăng, còn cúi xuống thì gọi là Long giáng: cũng trồng vào chậu trồng cây để trang trí, kiểng cặp thì phải có 2 cây giống nhau.

cây kiểng cổ

Thế vũ trụ hay thế Nhất trụ kình thiên là cây kiểng uốn theo thế trực, cây thật ngay thẳng, to lớn, rễ xòe ra 4 phía vừng chắc để chống đỡ, cây thế vũ trụ thì phân tầng nhánh thật đều gồm 4 tán, 1ngọn uốn tỉa bằng phẳng, cây thế Nhất trụ to lớn, tận cùng bằng 1 tầng gồm 3,4 nhánh nằm ngang vững chắc cắt tỉa gọn, bao lấy ngọn.

Thế Thất hiền chiết chi gồm 6 tầng 1 ngọn, tầng thứ nhất gọi là Phủ địa, tầng thứ 2 gọi là Triều thiên, tầng thứ 3 gọi là Chiếu thủy, thầng thứ tư gọi là Nghinh Phong, tầng thứ 5 gọi là Hoán Vũ, tầng thứ 6 là Trung bình, tầng cuối cùng là Hồi đầu.
Kiểng cổ còn để thế hội đầu, còn hồi đầu thượng uốn trở lên, Hồi đầu hạ uốn trở xuống, được gọi chung là thế’ Cố bổn’ nhớ đến gốc rễ hay còn gọi là Hồi đầu, Hồi mã là ngựa quay đầu trở về, ngu ý muốn nói phải nhớ đến nguồn cội.

cây kiểng cổ

Thế “Lão cán trường chi” bao gồm các tầng ” Hồng nhật” uốn tròn như mặt trời, tầng “Bán Nguyệt” uốn thành phân nửa vòng tròn như mặt trăng mùng 10 và tầng “Hồng tâm” uốn hình trái tim.

Cây mai chiếu thủy còn thấy rất nhiều thế khác, không thể nào kể hết được, nhưng chung qui về nghệ thuật chỉ chú trọng đến 3 nhánh chính: nhánh gần gốc gọi là tầng Nghinh sương uốn ngẩng đầu lên, nhánh ở giữa gọi là nhánh “Trung bình” uốn nằm ngang, nhánh ở gần ngọn gọi là tầng “Chiếu thủy” uốn đầu xúi xuống như dòm nước, nếu cúi xuống thật sát thì gọi nhánh ” Thủy đề” nhìn đáy nước.

Riêng nhánh” Trung bình” ở Ba Dừa thường uốn như cánh tay, ôm lấy thân cây gọi là nhánh” Tế thân” có ý muốn giúp đỡ người thân, bạn bè…

Người sành điệu uốn tỉa cây cảnh luôn luôn tuân theo nguyên tắc “âm, dương” nghĩa là khi thấy lên cao quá thì phải uốn trở xuống, còn khi thấy xuống quá thì phải uốn ngẩng lên, cho hài hòa cân đối, chớ các tầng đều uốn hết lên hay uốn xuống hết thì đơn điệu, kém mỹ quan.

Comments

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *